Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme
(MGNREGS)
-Alan Lalhrietzing
Kum 2005 a’thawka ei hriet lar le sawr tangkai Job Card chungchang hi mi tam tak chun ei hriet chieng ring a uma, Job Card a’nthawka paisa hlaw thei a nih ti le sawrkarin mi rethei hai thangpuina dinga in hlawna rem chang a mi siempek a nih ti bak hre lo khawm ei la um tho ka ring. Mi dang dang khawmin Job Card chan chin hi an lo hril/ziek ta ka ringa chu leiin a tawi fel thei dan ang takin a bel hang kawl nam tum ei tih. A hming hi tulai hnai ela thlak thleng a niha, thlak thleng a ni hma khan National Rural Exployment Guarrantee Act (NREGA) ti a nih.
Mani tak ngiel khawm in ngaisak zo ta lo, zingtienga suongding fairel a kawruok ta hnung khawma no khat bek/game khat chie tia ei hrivawi pai ei kurinkuk pui laiin India sawrkar laipui (Central Govt.) chun a mi thei nghil ngai nawha thlansa phul kaia a sur a sa huoia kawngkeia lo sin ei thaw hi a mi lung insiet em em a nih ti suklangna dingin kum 2005 khan rawtna pakhat a siema, Mahatma Gandhi National Rural Emplayment Gaurantee Scheme (MGNREGS) ti chu thingtlang mipui mi rethei hai tadinga paisa hlawna remchang pe tu dingin a suk puitling nghal bawk a nih. India ram thingtlang mi rethei makteduoi tam tak haiin paisa hlawna remchang neia chan inruol taka an sawr tangkai theina ding in Job Card ti hi sinsiena lekha angin a siema, chu sinsiena lekha (Job Card ei ti tak) a chun sungkuo khata puitling um po po thlalak namkaia in khatah card pakhat chit a neka tam nei awi lo a pek thei a nih, chun hi MGNREGS hi India sawrkar laipuiin dan hnuoia a nam nghet (Act) a nia scheme khawm ei ti thei. Kum 2006-2007 sung khan rural India (tlangram) district 200 ah hi job card hi hmang sin a niha a hlaw tling em leiin kum 2007-2008 khan distrcit 333 haiah suk zau peiin tu hin chu India ram pum puiah an hmang suok vawng am an tah ti thei khopin an dar zaua, mi rethie/hausa vaibelsie tam takin ei sawr tangkai mek a nih. Kum 2010-2011 sunga MGNREGS (Job Card) a dingin paisa vaibelsie sawmli vel bi tuk a nia, kum danga paisa hmang ta hai nekin 20% (za ah sawmhni) velin a pung a nih, lawm a um ngei el.
A thu khawchang tawp sanin a dan le dun le ruongam tieng hang thlir pei ei tih. Job Card ( ei ti el ) hin tu ang mi khawm a huoma, rethei hausa sawrkar sinthaw kut sinthaw minister chenin nei thei a nih. In khatah pakhat bak nei phal lo a nih. Job Card ah hin in khata puitling um po po thlalak inbel/namkai ding a nih. In hlawna a hin a rem chang dan a zirin sungkuoa mi Job Carda thlalak chuong ta phawt fe thei a nih. Pitar putar thlierhran thei an ni nawha puitling ta phot chu hi inhlawna a hin an thang phal a nih. Job Card sin thawnaa ding hin a hmun le hun ruot bik a um nawh. Aruola lampui inthiela van thlar det dut chau kha Job Carda in hlawna an nawh. Mani loa sin ei thaw khawm kha Job Carda inhlawna a ni thei tho. Chu umzie chu kumkhata Job Cardin hlaw ding zat a phal pek che kha chu i lak ngei gnei ding a nih. Job Card tlangsina fe chauin hlaw hmu thei tina a ni nawh. Job Card la nei lo hai chun Khawtlang thuneitu (Village Authority) /mawphurtu hai kuoma hnina pek thei a nih. Hnina pek a ni a’nthawk ni 15 sung ngeiin Job Card hi mawphurtu haiin an pek hman ding a nih. Ni 15 sunga an lo pek hman naw a ni chun mawphurtu haiin hnina petu Job Card nei silo kha Job Card nei hai ni 30 hlaw hmun lia thea hmun khat ang tawk an pek ding a nih. Ni khat hlaw cheng 100 lo ni tah ang sienla, sin hmu nawtu khan cheng 750 a hmu ding ti na. Sinthawna hmun hi ruotlawk um naw sien khawm khuo a’nthawka Kilometer 5 sunga a ni ding a nih. Kilometer 5 neka hla a lo ni pal chun hlaw sawma pakhat (10%)a suk pung ding a nih. Sinthawna humna nautenu hai chu mawphurtu/thuoitu haiin an nau hai chawlna ding an siem pek ding a nih. Job Card sinthawna hmuna hin machine thil Buldozer, JCB le a dang dang hai ruoi phla an nawh, a san chu sawrkar pa hin a sin kha a ngai pawimaw tak an nawh, chu nekin nang le keiin in hlawna ei lo hmu theina kha a ngai pawimaw lem. Job Card chung changa hin paisa sum le thil fe dan hre chieng nuom hai chun iengtik lai khawm mawphurtu hai indawn thei a nih. Paisa hmangdan indik naw amanih hrilfie nuomlo hriet a ni chun hek vat ding a nih. Indikna thang loa enkawl thei lo dinga sawrkarin dan bua a ziek kai thlap sa a nih, chu tak chu a nih ‘Act’ ti um zie chu. India ram rorelna runpui Parliament House a’thawka thu suok mi po po zawm dinga rel a ni leiin a dan bawsietu chu hrem thei a nih. Tu ta bik khawm an nawha mi po po ta ding a nih ei ti tah kha.
Kum khat sunga mamaw zuolpui lo sukbit na khawp a nih. Thingtlang sungkuo pakhatin kumkhata fak le dawn le pawimaw danga ei hmang ral hi sut chet chet chun sing tam khawm an nawh. Hawp le hmuom hi thaw naw inla lem chu damsung hringnun hmang hi a sawtin a awlsam deu ding a na. Kum tina ei thaw dan panngai ram vat kawla a ei sirbi inphet tahnung hung sir nal nawk peiel hi chu ei chan tawk a pathien mi ruot pek ni kher ka ring nawh. Thil tha tak tak khawm ei ni rawi hin chu in se kheknan ei hmang pei hlaka a pawi thei ngawtel. Thil tlawmte khawm ni sienla indik taka ei hmang chun kawngro a hraw hlak kha, lungril hring takin mimawl khawm ni inla mi thiem hai thaw dan entawnin invet khawma mivar hai thawdan entawnin thang lang ei tiu. Mani thei tawk tawka thang ei lak chun Pathien le sawrkar khawmin mi thang pui an in tiem zing a nih. Tawlailir kekuola phaivang invak suokna ding hre lova invak hlum an ti po ei thaw ve hma hin. Ka lungrila inlang zuolhai a tawi thei ang taka ka ziek a ni leiin an phuoi deuin ka hriet. Ei hriet naw hai mi hriltu ding ni lovin ei hriet chieng nawk zuola ei thutak pui thei tak duoiin ti a ni lem.
Hotupa chu i va ziek tha de aw… I ziek in hnu deu hman hman an tah hi tie. A dang khawm hung ziek pei ta lamie…
Hotupa chu i va hang ziek tha ngei de. A dang khawm hung ziek nawk pie talamie, a bengvar thlak ngotel…